Kształcenie Ustawiczne w Europie – Republika Federalna Niemiec

Podstawowym dokumentem określającym zakres i kierunek działań w kwestii kształcenia ustawicznego jest przyjęta w 2004 roku „Strategia uczenia się przez całe życie w Republice Federalnej Niemiec”. Dokument ten definiuje kształcenie ustawiczne jako „konstruktywne przetwarzanie informacji i doświadczeń w wiedzę, poglądy oraz kompetencje”, zarówno w formie uczenia się formalnego, nieformalnego, jak i okazjonalnego. Tym samym w pojęciu kształcenia permanentnego zawierają się wszelkie przejawy aktywności zmierzające do nabycia nowej lub aktualizacji i podniesienia już posiadanej wiedzy i umiejętności jednostki, niezależnie od jej wieku.

W 1999 roku powołano do istnienia Forum Edukacji, mające za zadanie zapewnić rozwój systemu oświaty, a tym samym podnieść poziom kształcenia ustawicznego w Niemczech. Forum Edukacji w wydanych zaleceniach wskazało, jako kluczowe dla rozwoju społeczeństwa, na takie zagadnienia jak wczesna promocja idei edukacji permanentnej, popularyzacja i wsparcie uczenia się przez całe życie, kształtowanie umiejętności samorozwoju, tworzenie nowych obszarów edukacyjnych oraz identyfikacja kompetencji jutra opartych na wiedzy specjalistycznej i kompetencjach interdyscyplinarnych.

W swoich działaniach Forum położyło nacisk na kształcenie nieformalne oraz kwestie indywidualnej odpowiedzialności jednostki za swój rozwój. W tym kontekście podkreślono znaczenie możliwie wczesnego kształtowania umiejętności organizacji i planowania własnej nauki oraz tworzenia warunków ułatwiających rozwój osobisty i zawodowy.

W tym kierunku prowadziły działania zainicjowanego w 2001 roku programu „Uczenie się przez całe życie dla wszystkich”, który koordynował przedsięwzięcia krajów związkowych w zakresie badań i rozwoju idei uczenia się przez całe życie.

Oprócz Federalnego Ministerstwa Oświaty i Badań oraz poszczególnych ministerstw krajowych w proces popularyzacji idei i wspierania rozwoju kształcenia ustawicznego na terenie Federalnej Republiki Niemiec zaangażowały się m.in. Komisja Federalno-Krajowa Planowania Oświaty i Wspierania Badań, Federalny Instytut Kształcenia Zawodowego, Konferencja Ministrów Kultury, Niemiecki Instytut Edukacji Dorosłych czy Instytut Badań nad Edukacją im. Maxa Plancka.

Poniżej przedstawiamy przykłady „dobrych praktyk” z obszaru kształcenia ustawicznego realizowanych na terenie Republiki Federalnej Niemiec.

„Uczące się regiony – wspieranie sieci”

Powstały w 2001 roku program łączy finansowanie rządowe (118 mln euro do końca 2007 roku) z unijnym w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego (51 mln euro). W 2005 roku działały 73 sieci, podejmujące działania polegające na inicjowaniu współpracy regionalnej w celu współpracy jednostek i instytucji zaangażowanych w obszarze oświaty, życia społecznego i kulturalnego. Powołane sieci skupiają się na kreowaniu oferty kształcenia ustawicznego, poradnictwie oraz wsparciu jednostek na rynku pracy.

„Szkoła – gospodarka/życie zawodowe”

Program powołano z myślą o lepszym przygotowaniu młodzieży do podjęcia aktywności zawodowej oraz ułatwieniu podejmowania decyzji w zakresie edukacji i decyzji zawodowych. W tym celu szczególny nacisk położono na rozbudzenie i wzmocnienie umiejętności samodzielnego myślenia i działania ekonomicznego.

„Kultura uczenia się – rozwój kompetencji”

Priorytet programu stanowi wsparcie kultury uczenia się oraz integracja procesu kształcenia z aktywnością zawodową. W ramach programu przygotowano strategię nabywania kompetencji w sytuacji bezrobocia oraz wzmocnienia kompetencji zawodowych. Ponadto opracowano nowe formy uznawania kompetencji nabytych w drodze nauki okazjonalnej.

„Szkoły całodzienne”

W 2002 roku w ramach programu „Przyszłość – Edukacja i Opieka” wsparciem objęto tzw. „szkoły całodzienne”, zapewniające opiekę i umożliwiające tworzenie nowych miejsc pracy w istniejących już szkołach. Obecnie wsparciem objętych jest około 3000 szkół. Programem towarzyszącym i uzupełniającym jest „Niemiecka Fundacja na rzecz dzieci i młodzieży”, w ramach której powstały cztery placówki zapewniające współpracę i wymianę doświadczeń pomiędzy szkołami oraz poradnictwo w zakresie możliwości dalszego kształcenia.

Poza wymienionymi powyżej, przykładowymi programami wspierającymi kształcenie ustawiczne, funkcjonuje szereg innych projektów, m.in. wspierających rozwój oświaty wśród młodzieży poprzez tworzenie nowych miejsc praktyk i staży zawodowych (Program na rzecz Młodzieży), analizę kwalifikacji i kompetencji pracowników względem potrzeb i wymogów rynku pracy (Sieć Badawcza FreQueNz) czy umożliwiających odbycie przez młodzież stażu zawodowego w firmach sektora IT i mediów.